İlçemizde Zeytin

 İlçemiz mali kaynaklarının başında yer alan zeytin tarımı neredeyse ahalinin tek geçim kaynağı gibidir. Bunu resmi istatistiklerde de görebiliyoruz. Ülkemiz deki tarımın takriben %4 ü zeytine dayalı iken ilçemizde bu oran 1.500 hektar tarla ve 10.650 hektar zeytinlik ile neredeyse tam tersi bir durum arz eder.  Buna karşılık %70 i dağlık ve %30 u ovalık bir görünüm sergileyen ilçemiz arazisi ise Türkiye’nin küçük bir kopyası olarak görülebilir. Zeytinin bu baskın farkı öncelikle zeytinin yetişmesine müsait mikroiklim ile, daha sonrada tarla tarımına müsait olmayan dağlık arazinin çokluğu ile açıklanabilir. Ancak tarihsel olarak bakıldığında ilçemiz ve çevresinde antik çağlardan beri zeytin yetiştirildiği ve zeytinyağı ticareti yapıldığı bilinmektedir. Bir rivayete göre ilçemiz sınırlarında bulunan Boztepe mevkii Zeytinyağları   Cumhuriyet döneminde bile bir süre daha Vatikan’daki Papalık kandillerinin yağının ana sağlayıcısı olmuştur. Edremit körfezinin içinde yer alan ilçemizin iklimini doğudaki Madra ve kuzeydeki Kaz dağı belirler. Hakim rüzgarın poyraz olduğu ilçemizde zeytin çiçeklerinin meyveye dönüşümü ve bu meyvelerin gelişimi kolaylaşmaktadır. Her ne kadar kuzeyli rüzgarların kuru olmasının zeytin tarımının aleyhine olsa da, zararlıların da aleyhine olan bu durum olgunlaşmış meyvenin kalitesini arttırmakta ve yöremizin zeytinyağına haklı bir ün kazandırmaktadır.Böylelikle Bölgemiz zeytinyağı İtalya’nın Toscana bölgesinin zeytinyağları ile boy ölçüşebilecek bir nefaset kazanmaktadır.

İlçemiz zeytin üretiminin Türkiye ortalamasına nazaran büyük denebilecek kısmı yine ilçemiz içinde tüketilmektedir. Ayrıca, ilçemizde yetişmiş ve çeşitli görevlerle Türkiye’nin dört bir yanına dağılmış hemşerilerimize gönderilen zeytinyağı ve yerel zeytin ürünlerine ilaveten, yaz mevsiminin bize verdiği tatil olanaklarından yararlanmak üzere ilçemizde tatillerini geçirenlerin de özellikle rağbet ettikleri zeytinyağımız ve diğer zeytin ürünlerimizin, yine de önemli bir kısmı ulusal/uluslararası pazarlarda yer bulmaktadır. Yağımızın kalitesi özellikle diğer bölgelerin yağlarının kalite değerlerinin arttırılması amacı ile kullanılmakta ise de son zamanlarda Gömeç’in adını dışarıya taşıyacak markaların geliştirilmesi yönünde çalışmalar göze çarpmaktadır. Bu bağlamda komşu ilçemizin bir köyü olan Taylıeli köyünde markalaşmış Laleli Zeytinyağı’nın ilçemiz sınırlarındaki zeytinlerden elde ettiği bazı yağlarının uluslar arası Degüstatörler tarafından  takdire değer bulunduğu ve bazı uluslar arası yarışmalarda ödüller aldığını belirtmeden geçemeyeceğim.Son Beş yıl içindebölgemiz zeytinyağlarının 13 uluslar arası yarışmalarda ödül kazandığını belirtmek gerekir.

İlçemizde yaklaşık 1.250.000 adet zeytin ağacı bulunmaktadır ve bu sayı her yıl artmaktadır. Son yıllarda zeytinyağının yükselen bir değer niteliği arz etmesinin bunda etkisi yadsınamaz. İlçemizde üretilen zeytinlerin tamamı ilçemiz içinde mevcut 13 yağ fabrikasında işlenerek yağ haline getirilmektedir. 2004 yılı itibari ile zeytin üretimimiz 18.000 tondur. Ayrıca bölgemizin özel ürünü olarak kısa bir sürede henüz taze iken tüketilen yeşil kırma zeytin üretimimiz ile Gemlik tipi zeytinden yapılan yağlı sele tipi zeytin üretimi de giderek artan miktarlar arz etmektedir. İlçemizin sofralık zeytin potansiyelinin hayli yüksek olmasına rağmen bu yönde üretin yapan imalathaneler henüz pek yaygınlaşmadığı için ürünümüzün sofralık olarak değerlendirilmesi daha ziyade komşu ilçelerde gerçekleşmektedir. 2004 yılında bölgemizde görülen şiddetli kış şartları neticesinde zeytin çiftçilerimiz dağlık yerlerde Ayvalık yağlık ile taban arazilerde soğuğa daha dayanıklı olduğu için Gemlik sofralık çeşitlerine yönelmişlerdir.

  Zeytin ağaçlarının renkleri

diğerlerinden çok farklı ve ben de bu niteliğini yakalamaya çalışıyorum.

Gümüşi, bazen maviye daha yakın,

bazen de yeşile, sarı, pembe, mor,

kırmızımsı bir koyu sarıya dönüşen

turuncu toprak üzerine ağartılmış

parlak bir renk tonu. Ne var ki, bunları

başarmak çok zor, çok zor. Ama bunu seviyorum ve altın ve gümüş renklerle çalışma fikri beni çekiyor... "

ZEYTİN VE ZEYTİN YAĞI

Zeytin ağacı, kutsal bir ağaçtır. Bütün Semavi kitaplarda yer almaktadır. Zeytin ağacı, Tanrının insanlara verdiği en değerli hediyedir. Ortalama ömrü 300-400 yıl olup 1000-3000 yaşında ağaçlara da sık rastlanmaktadır. Bu yüzden “Bağ babadan, zeytin dededen kalır!” denilir. “Hayat Ağacı”, “Ölümsüz Ağaç”, “Mukaddes Ağaç”, “Ağaçların Taçsız Kralı”, “Zenginlik Ağacı” olarak da bilinir. Anavatanı Mezopotamya olup Akdeniz’in sembolü ve kültür mirasıdır. Akdeniz’in ağacı, zeytin ağacıdır ve zeytin Akdeniz’in simgesidir . Zeytin ağacının tarihi, insanlık tarihi kadar eskidir. Zeytin ağacı ve zeytinyağı kutsallığın, bolluğun, adaletin, sağlığın, gururun, zaferin, refahın, bilgeliğin, aklın, arınmanın ve yeniden doğuşun, kısaca insanlık için en önemli erdem ve değerlerin sembolüdür.

Zeytin ağacı bahçelerine “zeytinlik” denilir. Ülkemizde tarım alanlarının % 4’ünde zeytin üretimi yapılmaktadır . Toplam 90 milyon zeytin ağacı vardır . “Zeytin ağacı istediği zaman zeytin verir, kızdığı zaman vermez!” denilir. Ülkemizde üretim bir yıl yükselmekte takip eden yılda düşüş göstermektedir. Bu olay, halk arasında “zeytinin var yılı ve yok yılı” tabiriyle tanımlanmaktadır.

Dünya zeytin varlığının % 96’sı gibi büyük bir bölümü Akdeniz çevresinde bulunur.Ülkemiz zeytin varlığının da % 74’ü Ege Bölgesi’nde yer almaktadır.Türkiye toplam üretiminin 1/3’ünü Körfez Bölgesi karşılar. Ayvalık, Gömeç, Burhaniye, Küçükkuyu, Edremit önemli zeytincilik merkezlerimizdir. Ülkemizin ilk zeytinyağı müzesi de Edremit Küçükkuyu’ya bağlı Adatepe köyünde bulunmaktadır.Körfez Bölgesi, aynı zamanda “Rüzgarlı Bölge” olarak bilinir. “Sakın ha boş bulunayım demeyin, bu rüzgarların sağı solu belli olmaz, çarpar insanı sersemletir” denilir .Ayvalık ilçe arazisinin % 70’i zeytin ağacıyla kaplı olup 2.5 milyona yakın zeytin ağacı vardır . Eskiden “Edremit’in bir sokağın dan bal, bir sokağından yağ akar” denilirdi.

Zeytin ağacının yaprağından, meyvesinden ve yağından çeşitli amaçlar için faydalanılmaktadır.Oleo europea L. (Oleaceae) zeytin ağacı türünün yaprakları her gramında (kuru ağırlık) 60-90 mg. Oleuroein ihtiva eder. Etken madde antibakteriyel, antioksidan ve kardiyovasküler etki (tansiyon düşürücü ve antiaritmik etki) gösterir .

Zeytinyağı, doğal haliyle hiçbir işlem görmeden kullanılan tek yağdır. Bu yönden “Bakire Yağ” olarak da isimlendirilir. Diğer bütün yağlar ancak rafine edildikten sonra yemeklik yağ olarak kullanılabilirler.

Akdeniz ülkelerinde yüzlerce yıldır kullanılıyor olmasına rağmen Kuzey Amerika, Kuzey Avrupa ülkeleri ve Avusturyalılar zeytinyağına ilaç olarak bakmışlardır.

GÖMEÇTE YETİŞİN OTLAR

Arapsaçı —Foeniculum Vulgare                

Sıcak iklim ve geniş (işlenmemiş) yerleri sever. 80-200 cm. arasında boy yapar. Gövdesi dahi ve mavi yeşildir. Yaprakları çok parçalı ve çiçekleri sarı renkli olup, Haziran-Ağustos aylarında açar. Anasona benzeyen aromatik bir kokusu vardır. Hem yaprakları hem de taze kökleri kullanılır. Karışık yahni yemeklerde ve böreklerde lezizdir. Meyveleri de şifahi olarak bilinir. İştah açıcı, müdrir, kaşıntı giderici, solucan düşürücü, sindirimi kolaylaştırıcı, üşütme ve öksürüğe karşı yararlıdır.

Deniz Börülcesi

Denizin gel-git olaylarının vuku bulduğu yerlerde yetişir. Gömeç tuzlasında bol miktar da vardır. Kaynatılıp, yumuşak dokuları selülozlu saplarından sıyrılarak salata ve meze olarak tüketilir.

Ebegümeci

Yerel ismi develik olup, iki yıllık bitkilerdir. 20-70 cm boy yaprakları yuvarlak ve lobludur. Kenarları dişlidir, çiçekleri yaprak koltukların dan çıkar. Leylak ve pembe renklidir, mayıs- ekim arası açar yatıştırıcı, yumuşatıcıdır. Yaprak ve çiçekleri şifalıdır. Çıbanlar, bronşit, diş, şişmanlık, öksürük, farenjit, guatr ve göz rahatsızlıklarında kullanılır.

Enginar (Cynara scolymus)

Bir kültür bitkisi olmasına rağmen kafa şeklindeki meyvelerinin dışında ilk gelişme devresinde taze yaprakları koparılarak bir yabani ot gibi pişirilebilir. Lezzeti kadar şifalı özellikleriyle de tanınır.

Isırgan- Urticaurens-urtika dioica

50-150 cm. boylarında tek yıllık bir bitkidir. Yerleşim yerlerinde metruk ve bahçe yapılan yerlerde bulunur. Saplı yapraklar ovaldir. Erkek çiçekler küremsi başaklarda bulunur. Kan arttırıcı, şeker düşürücü, peklik verici, kan temizleyici, idrar arttırıcı, kansızlık, ishal, menopoz, ödem, romatizma, siyatik, alerji, saç dökülmesi ve kansere karşı şifa vericidir. Çorbalarda, böreklerde kullanılır ve karışık ot yemeklerinde zeytinyağlı olarak pişirilir.